Almere bestaat 50 jaar en dat wordt in 2026 een jaar lang uitgebreid gevierd. Deze week werd ik door Visit Almere uitgenodigd voor een persochtend om te laten zien dat deze jonge stad veel meer is dan het beeld dat sommige mensen nog hebben van beton, nieuwbouw en weinig ziel. Almere heeft in een halve eeuw een eigen geschiedenis opgebouwd, met pioniers, veel groen, slimme stadsplanning en verhalen die je niet meteen ziet als je er alleen komt winkelen. Vanaf De Kemphaan werden we in een oud Volkswagenbusje, helemaal in jaren zeventig stijl, langs verschillende plekken gereden voor een kleine reis door 50 jaar groei en verandering.
Start bij De Kemphaan
De ochtend begon bij Stadslandgoed De Kemphaan, een groene plek in Almere waar natuur, horeca en buitenactiviteiten samenkomen. Daar stond een oud Volkswagenbusje op ons te wachten om ons die ochtend door Almere te rijden. Dat werd meteen gezellig en knus, want we pasten er met z’n allen maar net in.
.
De Kemphaan laat meteen een andere kant van Almere zien dan het beeld van beton en nieuwbouw dat veel mensen nog van de stad hebben. Op dit groene stadslandgoed vind je onder meer Almere Jungle, een stadsboerderij, horeca en een natuurcamping. Je kunt er volop wandelen en fietsen. Met kinderen blijf je hier makkelijk een paar uur hangen, zeker omdat er verspreid over het terrein van alles te zien en te doen is.
Ook in het jubileumjaar blijft De Kemphaan volop in beweging. Op zondag 23 augustus vindt hier de eerste editie van Bosfestival Almera plaats, waar natuur, muziek, verhalen, ambacht en fantasie samenkomen. Een paar weken later, op 19 en 20 september, keert Festival Het Groene Geheim terug. Dit klassieke muziekfestival duurt dit jaar voor het eerst twee dagen. Inmiddels zijn onder meer Pynarello, Black Pencil, Combattimento, Orkaan en Royal Wind Music aangekondigd. Zo laat De Kemphaan mooi zien dat Almere tijdens het jubileumjaar niet alleen terugkijkt op 50 jaar geschiedenis, maar ondertussen ook nieuwe culturele tradities opbouwt.
.
Een stad die slim is ontworpen
Wat Almere bijzonder maakt, is dat de stad niet langzaam is gegroeid zoals veel oudere steden. Almere werd aan de tekentafel bedacht en vervolgens gebouwd op nieuw land. Daardoor kon vanaf het begin worden nagedacht over ruimte, veiligheid en groen. Auto’s, bussen en fietsers kregen op veel plekken hun eigen routes, terwijl parken, bossen en water een vaste plek in de stad kregen. Tijdens de ochtend kwam zelfs het bekende verhaal voorbij dat Almere ooit te overzichtelijk en te veilig werd gevonden om er te kunnen afrijden. Of dat nou vooral een mooie anekdote is of niet, het zegt wel iets over de manier waarop de stad is ontworpen. Voor gezinnen zorgt die opzet voor veel ruimte en relatief veilige routes, zonder dat al het verkeer zich door dezelfde straten hoeft te persen.
Wandelen door het Museumbos
De eerste stop van de ochtend was bij het Museumbos in het Cirkelbos bij Almere Haven. Dit is een buitenmuseum waar kunst en landschap samenkomen. Geen zalen of vitrines, maar grote landschapskunstwerken midden in het groen. Het project begon in 2000 met een prijsvraag, waarop maar liefst 111 ontwerpen werden ingestuurd. Uiteindelijk kregen zeven ideeën een plek in het bos, elk op een eigen perceel van 100 bij 100 meter. Daardoor wandel je hier eigenlijk van kunstwerk naar kunstwerk, zonder dat je steeds precies doorhebt waar het ene ontwerp stopt en het andere begint.
.
De ontwerpen verschillen behoorlijk van elkaar en dragen namen als Tempo, Vertraging en In eenzaamheid. Alleen die namen maken al nieuwsgierig naar het idee erachter. Bij het ene ontwerp speelt tijd een belangrijke rol, terwijl een andere plek juist uitnodigt om langzamer te lopen of even stil te staan. Zo heeft ieder deel van het Museumbos een eigen verhaal en sfeer. Het is dus niet zomaar een bos waar hier en daar een kunstwerk is neergezet, maar een verzameling landschappen die steeds op een andere manier veranderen en beleefd worden.
Almere boven in het groen
In het Museumbos ligt ook Almere Boven, een groene berg die letterlijk een ander perspectief geeft op de omgeving. Vanaf de top kijk je uit over het landschap en zie je hoeveel ruimte en groen er rond Almere ligt. Bovenop staat een monument voor de mensen die betrokken waren bij het ontwerp en de ontwikkeling van de stad. Natuurlijk liepen we zelf ook naar boven. Op de terugweg kwamen we een mevrouw tegen die vertelde dat ze elke dag de berg op liep en ondertussen het zwerfafval meenam dat ze tegenkwam. Een klein moment, maar wel mooi om te zien hoe bewoners zelf zorg dragen voor hun omgeving.
.
Wie Almere daarna nog eens vanuit een ander perspectief wil bekijken, kan terecht bij de online tentoonstelling Almere Boven van het Stadsarchief. Met oude en nieuwe luchtfoto’s zie je hoe de stad in 50 jaar groeide van polderland naar een stad met verschillende kernen, met veel groen en water ertussen.
Wandelen door Almere Haven
Na het Museumbos stapten we weer in het oude Volkswagenbusje voor de volgende stop: Almere Haven. Hier kregen we een stadswandeling door het oudste stadsdeel van Almere en werd het verhaal van de eerste jaren steeds tastbaarder. We liepen langs de plek waar op 1 december 1975 de eerste sleutel van het Bivak werd overgedragen. Hier woonden de kwartiermakers en hun gezinnen die de komst van de nieuwe stad moesten voorbereiden. Op dat moment was er nog geen woonwijk met winkels, scholen en speeltuinen, maar vooral nieuw land waarop een complete stad moest verrijzen.
.
Bijna precies een jaar later, op 30 november 1976, kregen de eerste bewoners hun sleutel aan de Schoolwerf. Veel van hen kwamen uit Amsterdam en moesten zich thuis gaan voelen in een stad die nog volop in aanbouw was. Daarom kreeg Almere Haven op sommige plekken bewust iets vertrouwds. We liepen langs grachtjes en gevels die doen denken aan Amsterdam. In nog geen jaar tijd veranderde Almere zo van een tijdelijk bivak voor kwartiermakers in een plek waar de eerste gezinnen echt thuis konden komen.
Bruin en schuin en lekker tegendraads
In Almere Haven zagen we veel van de stijl waarmee de jonge stad begon. “Bruin en schuin” was de bekende omschrijving voor de architectuur uit die eerste jaren, met veel baksteen, schuine daken en gebouwen die duidelijk bij de jaren zeventig horen. Toch hield niet iedere ontwerper zich aan dat plaatje. Juist in een compleet nieuwe stad was er ruimte om te experimenteren en bewust iets anders te bouwen. Zo verschenen er ontwerpen die met hun strakke vormen en lichte kleuren duidelijk tegen het bruin en schuin ingingen. Die verschillen zie je tijdens een wandeling nog steeds terug. De ene straat voelt vertrouwd en bijna dorps, terwijl verderop een architect duidelijk dacht: mooi niet.
.
Langs een vroeg ontwerp van Rem Koolhaas
Een opvallende stop tijdens de wandeling was het oude politiebureau van Almere Haven. Dit gebouw aan Bivak 1 is een vroeg ontwerp van Rem Koolhaas en OMA. Inmiddels is het een gemeentelijk monument. Het is bijzonder om zo’n gebouw tegen te komen in een stadsdeel dat veel mensen vooral kennen van de haven, de markt en de grachtjes. Almere blijkt zo ineens ook een stad voor liefhebbers van architectuur.
.
Volgens de gids kun je aan het politiebureau ook zien dat vernieuwend ontwerpen soms schuurt met praktisch gebruik. Sommige keuzes werkten in de praktijk minder handig dan op papier. Dat maakt het juist leuk om goed te kijken. Zelfs bekende architecten beginnen ergens en ook in een jonge stad wordt geleerd, aangepast en opnieuw ontworpen. Die kleine verhalen maken de geschiedenis van Almere menselijker.
Terug naar de eerste bewoners
Na de stadswandeling stapten we weer in het Volkswagenbusje voor de laatste stop: Huis van Haven aan de Schoolwerf 68. Deze museumwoning brengt je terug naar 1975 en 1976, de tijd waarin de eerste bewoners naar Almere Haven kwamen. Voor veel gezinnen betekende dat meer ruimte, een eigen huis en groen in de buurt. Zeker voor mensen die uit een kleine woning in Amsterdam kwamen, moet dat als een flinke stap hebben gevoeld.
In Huis van Haven stap je een gewone woning uit de jaren zeventig binnen en juist dat gewone maakt het zo herkenbaar. De meubels, kleuren en gebruiksvoorwerpen riepen bij veel van ons herinneringen op aan het ouderlijk huis of aan dat van opa en oma. Van de inrichting tot de telefoon met draaischijf, overal viel wel iets te herkennen. Voor jongere bezoekers zal vooral opvallen hoeveel er in 50 jaar is veranderd, terwijl volwassenen waarschijnlijk regelmatig denken: o ja, dat hadden wij vroeger ook.
.
Daar bleef het niet bij, want ook de lunch was helemaal in jaren zeventig stijl. We kregen bruine boterhammen met kaas, een glaasje melk en een plak snijkoek. Simpeler kan bijna niet, maar juist daardoor paste het zo goed bij de plek. Even geen latte, pokébowl of smashed avocado op toast, maar gewoon eten zoals dat toen heel normaal was. Het maakte de tijdreis compleet.
.
Het leuke is dat Huis van Haven niet alleen tijdens een persochtend te bezoeken is. Tijdens het jubileumjaar van Almere 50 kan iedereen hier op zaterdag en zondag van 11.00 tot 17.00 uur gratis binnenlopen. Doordeweeks is een bezoek op afspraak mogelijk. Zo kun je zelf door de woning struinen, herinneringen ophalen of ontdekken hoe het dagelijks leven van de eerste bewoners eruitzag.
Van bivak tot woonstad
Wat Huis van Haven zo interessant maakt, is dat het niet alleen om meubels en spullen gaat. De woning vertelt vooral het verhaal van de eerste bewoners, die naar een stad kwamen waar bijna alles nog nieuw was. Huizen, straten, winkels en buurten moesten zich nog vormen. In nog geen jaar tijd veranderde Almere van een tijdelijk bivak voor kwartiermakers naar een plek waar de eerste gezinnen hun sleutel kregen en een nieuw bestaan opbouwden. Juist in zo’n gewone woning wordt zichtbaar hoe snel dat eigenlijk is gegaan.
Een ander beeld van Almere
Wat deze dag vooral liet zien, is dat Almere veel meer lagen heeft dan je op het eerste gezicht misschien verwacht. Achter de moderne wijken en het grote centrum zit ook een verhaal van pioniers, stedenbouwers, architecten en bewoners die samen een compleet nieuwe stad vormgaven. De Kemphaan, het Museumbos, Almere Haven en Huis van Haven laten ieder een ander stukje van die ontwikkeling zien.
Daardoor kijk je na zo’n dag toch anders naar Almere. Niet alleen als plek om te winkelen of snel doorheen te rijden, maar als een stad waar in 50 jaar opvallend veel is gebeurd. Van nieuw land en tijdelijke onderkomens tot woonwijken, bossen, cultuur en een eigen geschiedenis. Jong, zeker. Maar zonder verhaal? Dat beeld kan na deze dag wel de prullenbak in.
Met dank aan Pieter Valk, Visit Almere, Museumbos, Huis van Haven en Stadsarchief Almere voor deze leuke en informatieve ochtend.
