Een oud kasteel binnenkijken, een molen beklimmen of eindelijk ontdekken wat er achter de deuren van dat bijzondere gebouw in de buurt zit. Op zaterdag 12 en zondag 13 september 2026 is het weer Open Monumentendag en openen 6.000 monumenten in Nederland gratis hun deuren. Dit jaar is extra feestelijk, want Open Monumentendag bestaat veertig jaar. Ook voor kinderen valt er genoeg te ontdekken, van speurtochten en rondleidingen tot bouwen, theater en plekken waar je normaal helemaal niet binnenkomt.
6.000 monumenten open tijdens Open Monumentendag 2026
Tijdens Open Monumentendag 2026 kun je op 12 en 13 september bij 6.000 monumenten binnenkijken en worden verspreid over Nederland ongeveer 1.250 activiteiten georganiseerd. Jaarlijks trekt het weekend zo’n 1,8 miljoen bezoekers. Dat maakt het ook met kinderen een leuke gelegenheid om eens ergens naar binnen te stappen waar je normaal misschien voorbijloopt. Je hoeft er wat mij betreft niet meteen een complete historische stadswandeling van te maken. Eén bijzonder gebouw, een molen of een fort met een speurtocht of rondleiding kan al genoeg zijn om geschiedenis ineens een stuk concreter te maken.
Open Monumentendag bestaat veertig jaar
De editie van 2026 is alweer de veertigste Open Monumentendag. Wat in 1987 begon als een initiatief om monumenten toegankelijker te maken voor publiek, is inmiddels uitgegroeid tot het grootste gratis culturele evenement van Nederland. Het thema van dit jubileumjaar is ‘Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid’. Daarbij gaat het om de manier waarop monumenten en andere bijzondere plekken omgaan met verandering, schade, vernieuwing en nieuwe functies. Dat klinkt misschien behoorlijk serieus, maar achter zulke gebouwen zitten juist verhalen die ook voor kinderen interessant kunnen zijn. Waarom staat een gebouw er nog, wat gebeurde er vroeger en waarom ziet het er tegenwoordig anders uit?
Landelijke opening bij Museum Batavialand
De landelijke opening van Open Monumentendag vindt vrijdagavond 11 september plaats op de werf van Museum Batavialand in Lelystad. Vanaf 19.45 uur is daar een speciale openingsshow over Flevoland, waarna rond 20.40 uur de officiële openingshandeling volgt. Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert opent de jubileumeditie samen met ambassadeur Janny van der Heijden en loco-commissaris van de Koning Jan Klopman. Daarna kun je tot 23.00 uur verspreid door Flevoland zeven verlichte monumenten bezoeken, met onder andere muziek, dans, theater en andere culturele activiteiten. De publieksopening is gratis toegankelijk.
Flevoland viert zelf ook een jubileum
Dat juist Flevoland gastprovincie is, komt mooi uit: ook de provincie bestaat in 2026 veertig jaar. Daarmee draait de openingsavond niet alleen om eeuwenoude kerken, kastelen en grachtenpanden, maar juist ook om relatief jong erfgoed. Flevoland ontstond letterlijk uit het water en gebouwen die voor veel Nederlanders nog behoorlijk modern voelen, zijn inmiddels onderdeel geworden van ons erfgoed. Dat maakt deze editie net even anders. Blijkbaar hoef je dus niet eerst driehonderd kaarsjes uit te blazen voordat een gebouw een interessant verhaal te vertellen heeft.
Open Monumentendag met kinderen
Voor gezinnen heeft Open Monumentendag vooral veel te bieden als je vooraf even uitzoekt welke activiteiten bij jullie passen. De landelijke organisatie verzamelt ook speciaal activiteiten voor jonge gezinnen en kinderen, waaronder speurtochten en plekken waar je zelf iets kunt doen of ontdekken. Ik zou met kinderen vooral niet proberen om zoveel mogelijk monumenten op één dag af te vinken. Kies liever één of twee gebouwen die echt nieuwsgierig maken. Zeker een plek waar een rondleiding, demonstratie of kinderactiviteit wordt georganiseerd, maakt een bezoek al snel interessanter dan alleen even door een oud gebouw lopen.
Gratis Kinderfestival bij het Raadhuis in Hilversum
In Hilversum organiseert het Dudok Architectuur Centrum een gratis Kinderfestival op zondag 13 september van 11.00 tot 16.00 uur. Op en rond het grasveld bij het Raadhuis kunnen kinderen onder andere een eigen monument bouwen, met LEGO aan de slag en een speurtocht rondom het Raadhuis doen. Er zijn ook afleveringen van Het Klokhuis over architectuur en erfgoed te bekijken en er zijn voorleesmomenten. Daarmee is dit een van die locaties waar kinderen niet alleen mee hoeven naar een monument, maar zelf echt iets te doen hebben. Alle activiteiten tijdens het Kinderfestival zijn gratis.
Maak er een ontspannen dag van
Welke monumenten meedoen en wat er precies wordt georganiseerd verschilt per gemeente en locatie. Kijk daarom vooraf wat kinderen ter plaatse kunnen doen en of je voor bepaalde rondleidingen moet reserveren. Zelf zou ik vooral kiezen op nieuwsgierigheid: een kasteel waar je normaal niet binnenkomt, een molen die echt draait of een gebouw waar achter de gevel een onverwacht verhaal schuilgaat. Combineer dat eventueel met een lunch of een ander gezinsuitje in de buurt. Dan blijft het een ontspannen dag en voelt geschiedenis een stuk minder als iets wat alleen in een schoolboek thuishoort.
Praktische informatie Open Monumentendag 2026
- Datum: zaterdag 12 en zondag 13 september 2026
- Landelijke opening: vrijdag 11 september vanaf 19.45 uur
- Locatie opening: werf van Museum Batavialand in Lelystad
- Aantal monumenten: circa 6.000 verspreid door Nederland
- Activiteiten: circa 1.250 activiteiten voor jong en oud
- Entree: deelnemende monumenten zijn tijdens Open Monumentendag gratis toegankelijk
- Thema: Veerkrachtig erfgoed, in tijden van onzekerheid
- Programma: verschilt per gemeente en monument; controleer vooraf eventuele reserveringsvoorwaarden
- Kinderfestival Hilversum: zondag 13 september van 11.00 tot 16.00 uur, gratis toegankelijk
Afbeelding Werf van Museum Batavialand: iStock.com | GM